Tìm hiểu về quy trình sản xuất ống dạ quang tự phát sáng tại MB-Microtec

 

Trong những lần tham quan xưởng sản xuất đồng hồ của tôi, được xem quá trình sản xuất ống khí tritium vẫn là một trong những trải nghiệm đỉnh nhất. Ống khí tritium là những ống vô cùng nhỏ làm bằng thuỷ tinh, dày khoảng 0,5mm và dài ít nhất là 1,3mm. Ống được bơm đầy khí tritium phóng xạ (dạng yếu), tuy nhiên qua bài viết này, bạn sẽ thấy không chỉ dừng lại ở đó. Nhiệm vụ của những ống thuỷ tinh này là phải đảm bảo phát sáng liên tục trong ít nhất 10 năm, mà không cần phải dùng ánh sáng bên ngoài nạp lại (như chất phát quang ở các loại đồng hồ khác), cũng không phải kích hoạt bằng điện hay cách nào khác. Những ống tí hon này cứ thế mà toả sáng, không ngừng nghỉ, tối đa là 20 năm, bất chấp mọi điều kiện.

Công ty sản xuất loại ống này có tên MB-Microtec, đặt trụ sở gần Bern, Thuỵ Sĩ. Đây là công ty duy nhất trên thị trường có thể sản xuất và bơm đầy tritium vào các ống thuỷ tinh gần như vô hình này, nhờ có bí quyết chế tạo ống thuỷ tinh kích thước siêu nhỏ. Do đó, MB-Microtec được coi là nhà cung cấp duy nhất cho tất cả các nhãn hiệu đồng hồ dùng ống khí tritium. Như vậy, nếu trong bộ sưu tập đồng hồ của bạn có một chiếc như vậy (hoặc đang định tậu một chiếc), thì những ống phát sáng trên kim đồng hồ, hoặc ở các con số, đều được sản xuất ở đây, và bạn sẽ hiểu rõ hơn về quy trình sản xuất ở bên dưới. Công ty này cũng sở hữu một nhãn hiệu đồng hồ của riêng minh, mang tên Traser.

 

 

Là một nguồn sáng độc lập, khí tritium trở thành một sự thay thế hợp lý cho sơn phản quang. Lý do là vì, như bạn đã biết, sơn phản quang cần phải được nạp bằng nguồn sáng bên ngoài, thì mới phát sáng được trong vòng 10 - 12 tiếng đồng hồ, rồi lại tắt lịm, cho đến khi được tiếp xúc với một nguồn sáng mạnh thì mới sáng lại. Ngược lại, ống tritium tự mình toả sáng liên tục, năm này qua năm khác.

Một điều cần chú ý là so với sơn phản quang xịn (như C3 Super-Luminova), thì tritium không sáng bằng, nhưng sau 20 phút tính từ thời điểm nạp sáng cho sơn phản quang, thì thường tritium sẽ sáng hơn đáng kể, và đảm bảo tritium sẽ luôn giữ độ sáng như vậy. Cho nên, nếu bạn thích sự tươi sáng, rạng rỡ của sơn phản quang vừa mới nạp, thì tritium có thể không phải là điều bạn đang tìm kiếm. Nhưng nếu bạn muốn xem được giờ vào lúc sáng sớm, hoặc ngồi trong rạp xem phim được 2 tiếng rồi vẫn xem được giờ, thì tritium là sự lựa chọn sáng suốt.

 

 

Một vật phát sáng liên tục trong bóng tối có thể có rất nhiều công dụng thú vị khác nhau. MB-Microtec được thành lập năm 1969 (thương hiệu Traser ra đời năm 1989). Vào thời điểm đó, công ty sản xuất ống tritium đủ mọi kích thước, nhưng chủ yếu không phải là sản xuất cho đồng hồ, mà là sản xuất loại ống lớn hơn dành cho các loại súng. Cụ thể hơn là loại ống dài khoảng 2,5cm, thường có màu đỏ, lắp ở nòng súng. Hai ống màu xanh được lắp ở đầu kia của súng, gần với cò. Bằng cách đó, khi một sĩ quan đi vào phòng tối, anh ta sẽ biết súng đang chĩa về hướng nào, nhờ có những ống phát sáng đã được lắp ở hai đầu. Vì ống tritium phát sáng liên tục nên luôn nhìn thấy được trong điều kiện thiếu sáng, ngược lại với sơn phản quang, cần phải nạp sáng liên tục, và sẽ mờ dần theo thời gian.

Ống khí tritium cho đồng hồ đứng thứ hai trong doanh số của công ty, tiếp theo là ống dành cho la bàn, và các thiết bị quân đội khác, cũng như tấm biển EXIT ở máy bay và các toà nhà, để khi mất điện hay trong bóng tối hoàn toàn người ta vẫn có thể nhìn thấy tấm biển này. Danh sách còn dài, và thật là hay ho khi biết được rằng một phụ kiện phát sáng vĩnh viễn có thể hữu dụng đến mức này.

 

Vậy cụ thể thì ống khí tritium hoạt động ra sao? Đầu tiên lòng ống sẽ được phủ một lớp bột phốt pho, sau đó bơm đầy khí tritium (một chất đồng vị của khí hiđrô), và cuối cùng ống được bịt kín bằng tia laser, khoá kín lượng khí ở bên trong. Khi bột phốt pho phủ trong lòng ống tiếp xúc với electron của khí tritium, phốt pho sẽ bị kích thích và phát ra ánh sáng nhiều màu sắc khác nhau. Đây là cách thức tạo ra ánh sáng chúng ta thường thấy, và nhờ phản ứng hoá học này, ống sẽ liên tục sáng hơn 20 năm nữa mà không cần nguồn trợ sáng bên ngoài hoặc ánh sáng mặt trời, cũng không hề cần bảo dưỡng.

 

Khí tritium là loại khí có tính phóng xạ yếu. Chu kì bán rã của nó là 12,36 năm – ngắn hơn rất rất nhiều so với chu kì bán rã 1600 năm của radium, một chất có tính phóng xạ mạnh, từng được sử dụng trên mặt và kim đồng hồ nửa thế kỉ trước. Dù tính chất phóng xạ, cách hoạt động, và tác động của tritium lên cơ thể người là một chủ đề khá phức tạp, nhưng chúng ta sẽ thử cùng tìm hiểu một chút nhé.

 

 

Tính phóng xạ của tritium rất yếu, chỉ cần dùng một tấm thuỷ tinh plêxi dày 5mm là đã chặn được. Và nếu bạn vừa chơi liều, vừa xui xẻo đến mức hấp thụ hết lượng tritium có trong đồng hồ cùng lúc, tổng lượng phóng xạ sẽ bằng với lượng bạn tiếp xúc khi bay từ New York sang Los Angeles (40 mSy – microsievert). Nói cách khác, 40 microsievert là bằng 1/45 lượng phóng xạ trung bình hàng năm mà bạn tiếp xúc. Và do vậy, mặc dù không khuyến khích bạn hấp thụ hết lượng tritium từ đồng hồ của mình, nhưng nếu lỡ có xảy ra thì sức khoẻ của bạn cũng không bị ảnh hưởng đáng kể.

 

 

Sau khi đã hiểu hơn và biết về độ an toàn của ống khí tritium, hãy cùng xem cách chế tạo ống khí này nhé! Ban đầu ống sẽ ở dạng “masters”, là những miếng thuỷ tinh ngắn hơn, có thành dày, thường có hình bầu dục (như hình đầu tiên ở trên), hoặc hình tròn. Từng miếng thuỷ tinh này sẽ đi qua một cái máy, được nung nóng và đưa qua một máy lăn (hình thứ hai ở trên), có kích thước phù hợp với độ dày cần đạt được ở ống thuỷ tinh. Kết quả có thể thấy được ở hình thứ ba ở trên: một thanh thuỷ tinh dài (tầm 3 mét), với đường kính chỉ tầm khoảng 0,5 đến vài mm.

 

 

 

Sau đó thanh thuỷ tinh sẽ được cắt thành những đoạn dài khoảng 30cm, và được bó lại để chuyển sang công đoạn tiếp theo, phủ phốt pho vào lòng ống. Lưu ý là lớp phủ phốt pho này đóng vai trò thiết yếu trong việc làm cho ống phát sáng, vì vậy cần phải được phủ đều không tì vết để có được ánh sáng đẹp như mong muốn. Để đạt được điều đó, đầu tiên cần cho các đoạn thuỷ tinh vào axit (như hình trên), rồi dùng khí nén thổi lượng axit này ra khắp ống. Lòng ống sẽ trở nên “dính”, giúp cho bột phốt pho có thể bám được vào thành ống.

 

 

Lượng axit thừa phải được đốt bằng tay ra khỏi ống như hình đầu tiên ở trên. Phải làm thế để sau đó ống có thể được treo lên và bơm khí vào. Ảnh trên là bột (như trong hình này là màu xanh lá) sẽ được đổ vào ống từ trên xuống. Sau đó ống sẽ được cho nảy lên xuống đều đặn nhiều lần để bột được dàn đều ở bên trong. Có tám màu bao gồm: đỏ, cam, vàng, hồng, xanh lá, xanh băng và xanh dương.

 

 

Sau khi đã được phủ phốt pho, các ống thuỷ tinh sẽ được đưa đến một phòng khác, nơi phép màu thực sự diễn ra: khi bơm tritium vào ống. Quy trình này được thực hiện bởi ba cỗ máy lớn, mỗi đợt 30 ống, và mất khoảng 20 phút để hoàn thành. Các ống thuỷ tinh sẽ được treo lên ở đầu mà axit được ban nãy được đốt khỏi ống.

Tiếp theo, 4/5 số ống sẽ được ngâm trong nitơ lỏng cực lạnh (như hình trên), một người thợ sẽ dùng đuốc để đốt nóng bình chứa tritium. Khi khí nóng lên, khí sẽ tìm đường chui vào ống, và cực kì nhanh chóng được làm nguội.

 

 

Bước cuối cùng, người thợ sẽ dùng một ngọn đuốc nhỏ để làm chảy thuỷ tinh, và đồng thời cũng ngay lập tức bịt kín ống lại, khoá lượng khí ở bên trong. Được thấy lớp sương trắng và lớp nước nổi bong bóng bên dưới và xung quanh thanh thuỷ tinh, đối lập với ngọn lửa màu xanh và cam của ngọn đuốc, quả là một trải nghiệm ấn tượng. Xem rất tuyệt, đặc biệt khi biết rằng kết quả đạt được sẽ tự toả sáng hàng chục năm sau, tô điểm cho mặt và kim đồng hồ, hoặc phát sáng cho la bàn và cả móc chìa khoá (một ý tưởng tuyệt vời để giúp bạn tìm chìa khoá dễ dàng hơn trong bóng tối).

 

 

Sau khi đã được bơm đầy khí tritium và bịt kín, những chiếc ống dài sẽ được đưa sang phòng tiếp theo. Ở đây, có đến khoảng 19 cỗ máy sẽ làm nhiệm vụ, thực hiện một công đoạn bí mật giúp MB-Microtec chế tạo ra được những ống siêu nhỏ từ chiếc ống lớn. Vì đây là một bước tuyệt mật của công ty, cho nên dù tôi đã được chứng kiến, nhưng lại không thể chia sẻ với các bạn.

Sau khi đã xong, những chiếc ống nhỏ sẽ được sắp xếp bằng máy vào một cái khay. Chiếc máy này không chỉ nhặt và xếp ống vào khay, mà còn kiểm tra độ kín và độ đều của lớp phủ cho từng ống. Trên một khay sẽ có hơn 1300 ống được xếp ngay ngắn trên khay.

 

 

Nhà máy được vận hành với độ cẩn trọng cao, rất nhiều máy đo độ phóng xạ được gắn trên các bức tường (như hình trên). Mỗi phòng lại có cấp độ an ninh khác nhau. Và tôi được cho biết rằng nhà máy được kiểm định hàng tuần, và được chính quyền giám sát rất sát sao trong quá trình sản xuất và nhập khẩu khí tritium từ Canada. Mỗi người công nhân trong nhà máy đều được kiểm tra và khám bệnh hàng tuần để đảm bảo về sức khoẻ.

Nhà máy sử dụng bị hàng loạt thiết bị đo mức phóng xạ lắp trên tường nhằm đảm bảo sự an toàn tuyệt đối. Mỗi phòng có một mức độ an ninh khác nhau, nhà máy được giám sát gắt gao bởi cơ quan có thẩm quyền của Cananda và  phải nhận được chứng giấy chứng nhận đảm bảo đủ điều kiện hàng tuần để có thể hoạt động. Công nhân của công ty cũng được kiểm  hàng tuần để đảm bảo sức khỏe.

Mỗi chiếc đồng hồ được sản xuất ra thường có chứng nhận T ≤ 25 in lên mặt. Điều ngày có nghĩa là cả chiếc đồng hồ có mức phóng xạ dưới 1 GBq.

 

 

Những ống khí tritium thành phẩm, hoặc sẽ được bán trực tiếp cho các thương hiệu khác để gắn lên mặt, kim, và gờ của đồng hồ, hoặc được chuyển đến bộ phận lắp ráp để gắn lên đồng hồ của MB-Microtec. Tuỳ thuộc theo khối lượng đơn hàng và độ phức tạp, có thể máy móc sẽ nhặt từng ống một từ khay chứa để gắn vào mặt đồng hồ, hoặc một người thợ sẽ thực hiện việc này. Ảnh trên là ảnh những chiếc ống được gắn vào kim đồng hồ.

Đầu tiên, một lớp dính sẽ được đặt lên mặt sau của kim đồng hồ, sau đó, kim đồng hồ sẽ được lật ngược lại (để cho mặt đúng lên trên), và ống sẽ được đặt vào rãnh, lên trên mặt lớp dính, gắn chặt ống thuỷ tinh bé xíu vào chiếc kim đồng hồ.

 

 

Và như vậy là đã hoàn thành xong quá trình sản xuất ống thuỷ tinh tritium, phần việc còn lại chỉ là lắp ráp chiếc đồng hồ. Như đã nói ở trên, MB-Microtec sở hữu một thương hiệu đồng hồ riêng mang tên Traser. Giá đồng hồ của hãng giao động từ vài trăm đến hơn 1000 đô la, đủ các bộ sưu tập, <tactical, sport, and elegant>. Dòng đồng hồ yêu thích của tôi từ hãng này đó là dòng Traser Special Force 100 ở ảnh trên, có vỏ titan, cùng dây NATO và cao su có giá là $650.

 

Phải nói rằng, sau khi biết được quá trình chế tạo ra những ống thuỷ tinh phát sáng tí xíu trên kim và mặt đồng hồ, tôi hiện đang rất nóng lòng muốn tiết kiệm tiền để nhanh chóng tậu cho mình một chiếc đồng hồ có ống tritium phát sáng.

Bài dịch từ ablogtowatch.

Viết bình luận

[X]
PKD : Ms Hạnh
090.299.9126/097.276.8813